ULALA T’IKA JUTURI - Carlos León

ULALA T’IKA JUTURI

Qillqari: Carlos León

Juk karu llaqtitapi K’ara K’ara nisqapi, pisi runamasis tiyakurqanku, mana karqachu yachaywasi, chayraykutaq wawas rinanku karqa jantun llaqtakama.

Kaypi kimsa juchuy lluqallas pukllarispa parlachkarqanku yachaywasiman  rinankumanta, juknin karga Roberto sutiyuq, pichus astawan atiyniyuq yachakunapaq karqa, wakin  wawastaq karqanku Genarowan, Florenciowan, chunka watayuqkama, sapa juk, Wasa Mayu nisqapi wayt’arichkarqanku.

Jina ch´aqwarispaqa Robertoqa ñin, killachaw p’unchaypi rinanchik kachkan yachaywasiman, achkatapuni munani tinkuyta wakin yachakuq masisninchiqwan, puqllarisunchik papawki  jayt’aypi.  

Genarotaq ñin:  Ñuqa qhillakuni riyta llaqtakama, tatayta nirqani cicluta rantipunawanta, paytaq mana munanchu.

Chaypitaq Florencioqa ñin, pero mana karuchu rinanchiqqa, puqllarispa puqllarispa kachaykukusun, khuskallataq kutimpusun, qam ima ninkitaq Roberto.

Robertotaq umanman makin churaykuspa, tumpa t’ukurispataq ñin: Ari Genaro, ñuqanchik kimsa qayna watamantapacha khuskallapuni rinchik yachaywasiman,  kimsantillanchikpuni puriykachananchik tiyan, chayta nispaqa t’ukurillantaq chanta nin: imatachus yachachiqninchik quwasunchik,  ruwana kanqa usqayllata mana qhipapi qhiparinapaq, sumaqta umacharikuna kachkan, ichari Genaro? Tapun Robertoqa.

Chaypitaq Genaro nin:  ari Roberto, sumaqta yachakunanchik tiyan, mana tatasninchik jina qhiparinapaq, paykunaqa mana qillqayta, ñawiriyta yachankuchu, mana paykunaqa yachay wasiman rirqankuchu, chayrayku ñuqanchikqa sapa p’unchay yachaywasiman usqayllata thaskirina kanqa, chaypi yachakamuna kachan. Ichari Florencio?

Florenciotaq kutichin nispa, qamqa anchatapuni yachay wasiman riy munanki Roberto.

Robertotaq nin: Ari ñuqa yachakunay tiyan qhipaman kanaypaq imallapis, chaywantaq tatasniyta yanapanaypaq,  sumaq kawsayman chayanankupaq, ñuqaqa jatun jampiq, kayta munani, chaypaqtaq jatun yachaywaspi   chayanay  kachkan, sumaqta umacharikunay kachkan.

Waliq chayqa Roberto, qam atinki, sumaq umayuq kanki, qamqa karuta chayanki, tataykiwan, mamaykiwanqa anchatapuni  kusikunkuman jatun jampiq qamta rikususpaqa.

Robertoqa chayta uyarispaqa t´ukurin, nintaq: jinapis, achkha qullqita tantananku tiyan chaypaqqa, sut´intataq tatayqa niwan, ama waway qullqimantaqa llakikuychu, jatun yachay wasiman rinaykipaq achkhata  llamk´asaq, sunnquyku khallallarinman qamta juk jatun runata rikuspa, , wawqimasinchikta japiqta rikuspa.

Chayta parlayta uyarispaqa Genarowan, Florenciowanqa, juk ratu ch´inyarparinku, umitasninku ukhupiqa tukuy ima muyuykachasarqa, chaypitaq Robertoqa nin: Florencio,  ch´inyarparinkichikqa.

Florenciotaq juk puñuymanta rich´arinmampisjina nirqa, umallikuchkarqani imatachus ñuqa qhipaman kayta mjnayman, maymanchus yachakuq risaq, ñuqa yachachiq, kayta munayman, lluqallitusta yachachiyta munani papawkita allin jayt´anankuta munani.

Genarotaq kutichirqa, ñuqaqa mana yachanichu imataraqchus ruwasaq, Tatay anchata unqun, manataq qullqi kanchu, agronomía nisqaman  yachaywasiman yaykuyta  munayman.

Jinata parlarichkaptinkuqa ch´isiyaykuy qallarisqanta umacharikusqanku. Chayrayku usqayllata Robertoqa nerqa:   Jaku ripuñallana, tatasninchik rimawasunchik, q´aya tutamanta yachaywasiman rinanchik tiyan. Kayta uyarispaqa sapa juk  usqayllata wasinkuman ripurqanku. Hasta aquí he corregido y tratado mejorar la escritura y un tanto la estructura básica de la oración quechua. No creo que  este texto sea para una revista, no es específicamente un cuento, tampoco una novela, además es muy largo para una revista, además de repetitivo, y cansador. Sugiero pedirle al autor que resuma y que se enmarque mas en el formato de un cuento.  O CAMBIAR POR OTRO CUENTO.

K´ayantin p´unchayga tutamanta tinkorqanku wasamayu ñisqapi, chaypitaq juk waka puriykacharichskarqa.Piqpatachus chay waka, tapun Genaro,Florenciotaq ñin lloqallitustaqa, chay wakaqa Justinaqpata yaku uqyaqchiqcha pusamunku.

Jakullaña rimarin Genaroqa, usqhaytataq kimsantin kachaykukorqanku yachay wasi ñanman, ch´aqwarispa paykunaqa chinkaykunku ñantaqa. Ñapis karu thasquirispaqa, Robertoqa  sayaykun imapis jap´iykuman karqajina.

Roberto imarayku sayaykunki, ima tiyan, tapun Floprencioqa, thaskimuy usqayta,yachacheqwan rimachikusunchaq.

Chayta uyarispaqa Robertoqa chimpaykun lloqallitusmanqa, kutichintaq, jaqay urqupi, chay pinkas sutiyuqpi, sumaqtapuni juk ulala t´ikata qhawarichkarqani, anchatapuni sonqoyman yaykuykuwan chay ulala t´ikaqa, astawan jatum uqninkunamanta y k´ancharintaq sumaq yuraqllata,orqhorqoy munayman ñin.

Ancha patapi kachqanku mana atikunmanchu, rimarin Florencioqa. Chaypitaq Genaroga nillantaq, mana sina atisunmanchu urqhuyta. Rimarintaq qhepantaqa, anchata parlaspalla kachsqanchiq, mana yachay wasiman chayay atisunchu,jakullaña usqayta, yachachiqninchiq rimawasunchiq.

Robertotaq kutichin, ari, ñoqapuni kani juchayoq chaypi sayarparini. Chay ulala t´ikita sonqoy suwarpariwan, chayraykutaq qhawarini.

Chayta ñispataq jukllata Robertoqa thaskirin, qhipantataq juknin lluqallitustaq thasquirillankutaq, qinataq tumpa sayk´usqas yachay wasimanqa chayaykunku, tumpa thañirinku y ñinkutaq, manaraq tukuychu chayamunku, kosallata chayamunchiq ñoqanchiq.

Pisiman pisi waquin yachakoqkuna  y Yachachiqkunataq chayaykamunku,qhepantataq chayaykamun Umalliq, paypaq qhepantataq tukuy yaykunku ch´insitumanta. Sumaq p´unchay Yachachiqkuna, sumaq p´unchay yachakoqkuna ñin, kunan qallarichqanchis ruwaykuna wakichisqata, qankuna yaykunquichis, llankarinquichiqtaq allinta, ñawpaqman thasquirinanchiqpaq.

Chayta uyarispataq tukuy yachakuqkuna yaykurqanku yachana uqhuman, chaypitaq Yachachiqqa allin kusisga nirqa, sumaq p´unchay kachun yachakoqkuna, yachakoqkunataq kutichirqanku, allin p´unchay Yachachiq.

Kunan qallarisunchiq qillqayta,nerqa yachachiq, sapa juk yachakuq p´anqayquichaqta, qillqanayquichaqtawan jamp´ara pataman churaychiq, kunantaq qillqenkichiq, churaychiq imatachus ñuqa kamachimusaykichiq yachanaykichiqta.

Jukmanta juk napaykuyta yacharisunchiq, wasiyquichaqpitaq qankunaqa ruwanquichiq imatachus ñuqa yachachisqaykichiq, qhepantataq wawqimasiykichaqwan tapunarikuyta atiriwaqchik qankuna yachakusqaykichaqta, kunan wataqa allin llank´arinanchiq tiyan.

K´ayataq ñoqa qankunatañataq tapurisayquichiq,rimanakuytaq  kanqa k´ala yachakuqkunawan,

Chayta tukuytawantaq yachachiqqa ñin kunan p´unchayqa tukunchiq waquichisqayta, k´aya riqsisunchiq quichwa qalluta, kunan ñoqaqa ripullasaqña, umalliq waqyachimuwayku rimarinaykupaq, qhepantataq ñin, k´ayakama yachakoqkuna, lloqallitustaq ñinku k´ayakama yachachiq.

Chayta ñispaqa k´ala lloqallitusqa ch´aqwarinku ancha kusisqas, usqayllata lloqsipunku yachaywasimantaqa, wakinqa wasinkuman usqayta kachaykakapunku, wakintaq pujllariq churayukunku.

Robertoqa ñan patapiña suyarichskarqa wauqimasinkunataqa, piskunachus puqllarikusarqanku papawkiwan, mana riqhurimoqtinkutaq ni Florencio, nitaq Genaro, t´ukuriytawan ñin, usqayta wasiyman chayanay tiyan, ñoqaqa ripullasaqña, usqaytataq thasquirin.

Jinataq ñanta thaskirisaspaqa, ña karumantaqa chay jatum ulalataqa rikhunpacha, sayaykuspataq ñin, imaynata jaqay k´acha ulalata urqhuyman nerqa.

Tumpata thaskillantaq, qhawarin ulala t´ikata, qallarintaq llok´ayta urqutaqa, atin mana atin chay ulalaq uranmanqa chayaykun. T´ukurin, ñintaq ancha patapapipuni kachsqan,wateqmantataq ñillantaq imaynata, ruwayman urqhunaypaqri ñispa tapurikurqa.

Qhawaykachan patataq uratataq, mana ni imata tarinchu urqhunampaq ulalataqa, chaypitaq rikun jatun rumis kachqanta, chay rumistataq churan patampi patampi,chaypitaq llok´aq churakun  manataq atinchu, chay rumisqa mana allín sayanchu.

Robertoqa mana rikunchu p´unchay ripusqantaña, munarqapuni ulalataqa urqhurqoyta y wateqmanta qallarintaq llok´ayta rumis patamanqa, chaypitaq jukllata patata qhawarin, jap´in ulalataqa, rumistaq kuyurirparim, urmaykamuntaq, pampapeqa t´akakum umantaqa, wañusqa jinataq wich´ureaskarqa, yuyayninta chinkachirqa.

Laqhayaykamusaqtinña tatan Robertoqtaqa warminta ñin,Juana, Juana, manaqa wawayqui chayamunchoqa, Genaroq wasinman jukratu rerqosaq,tapurqamusaq sichus Genaro chayamunñachus.

Jinataq usqayllata kachayukorga, chayaytawantaq qhaparerqa Genaro, Genaro. Uyarispa sutinta Genaroqa usqayllata lloqserqa  nerqataq, sumaq ch´isi tata Angel, sumaq ch´isi waway, kutichin tata Angelqa y tapuntaq, mana Robertoyta riqhunqui, mana kunan kama chayamunchu. Genarotaq kutichillantaq, mana rikhunichu Robertota, kunan sut´iyay pay ñawpamusqaña, manaña tinkuniñachu qhepamanqa.

Tata Angelqa umanman makisnin churaykuspaqa t´ukun y ñintaq, mayman rinman karqa kay lluqalla. Ichas chayamunqaña. Chayta ñispataq nerqa, jukratu kama Genaro, jukta kutirispataq kachaykakapun wasinman, chaypitaq warminta ñin. Genaroqa wasimpiña kachskasqa, mayman rinman karqa Robertonchaq, Mama Juanataq anchatapuni makisnin khiturakuspaqa nerqa, yachachiq wasinmanchu rinman karqa?, juk kuti jinallatataq laqhayaykuytaña chayaykamorqa.

Arí qina karqa, ñin Tata Angelqa, jukratutawan suyarinakanqa, riqhurimunqañacha,mana jina kaqtinqa risaqcha llaqtata mask´aq.

Cocata ch´uspanmanta orqhospa Tata Angelqa puriykachan wasin uqhupeqa, manapunitaq Robertoqa chayamunchu, chayraykutaq warminman chimpaykuytawanqa nerqa, Juana manapuni wawanchiq chayamunchoqa, mask´aq llaqtaman kachayukusaq.

Chayta ñispaqa, ponchon churaykukun y usqaytataq rirqa. Llaqtaman, chayaykuytawantaq Yachachiq wasinman chimpaykun, punkuta takan, Yachachiqtaq pitaq ñispa qhaparimun. Uqhumantaqa, Tata Angeltaq, ñoqa kani Tatay, ñispa kutichin.

Juk ratunmantqa Yachachiqqa lloqsimun, sumaq ch´isi tata Angel ñin, sumaq ch´isi tatay kuticherqa tata Angelqa, Tatay mana kaypi Robertoy ñispa tapun. Yachachiqtaq kutichin, mana Roberto kaypichu, kunan sut´iyay, sapallan kachaykukusarqa wasiykimanqa.

Tata Angeltaq k´ala llakichqa ñin, Tatay wasiymanta lloqsimunaykama waway mana chayamorqachu. Yachachiqtaq kutichirqa, mayman rinman karqari ñispa tapukun, Florenciowan y Genarowan ima, kimsantillankupuni puriykachankoqa, paykunata tapuq rirqankiñachu?

Ari Tatay tapukamuni, ñispa nerqa. Paykuna papawki puqllanankukama, Robertoyqa ñauparichqa wasiyman. Mana ni imata ruway atispaqa Tata Angel Yachachiqtaqa ñin k´ayakama Tatay kachayukullasaqña, manaña riymanchu mask´aq, mana yachanichu piskunachus kanku wauqesnin.

Yachachiqtaq kutichin, ama anchata llakikuychu Tata Angel, wawayqui sumaq lluqallitu, wasiyquipiñachus kachqan, allinllata ripuy Tata Angel. Sumaq chisi Tatay ñispa Tata Angelqa usqayllata wasinmanqa cachaykukorqa.

Ña chayasaqtinqa tinkurqa Tata Cirilu y Tata Benitu nisqawan. Paykuna karqanku Florencioqpata y Genaroqpata Tatasninku, piskunachus chimparqanku tata Angelmanqa ñispa. Sumaq chi´si Angel, maná Robertituta tarinki?, wawasniyku willawarqayku mana chayapusqanta wasiykiman, chayrayku qanta taripaq jamuchkarqayku.

Mana tarinichu ñispa kuticherqa Tata Angelqa, Yachachiq wasinman rirqani, mana chaypichu kachsqan wawayqa, manataq yacharqanichu mayman ima riyta mask´aq lluqalluytaqa, chayraykutaq kutimpusarqani, ichus wasiypiña kachqan, chayta ñispataq, usqayllata thaskirinku kimsantin wiraqhochasqa Tata Angel wasinkamaqa.

Chayaykuytawan tata Angel wasinmanqa usqayllata yaykun y qhaparintaq Juana, Juana, Robertonchiq kaypiñachu ñispa tapun. Mama Juanaqa lloqsimun waqaspa y ñintaq, mana Angel lluqallunchiq manapuni chayamunchu, imachus pasanman karqa. Genaroq Tatanqa chaypi rimarin, mana ñuqa umallichikunichu ima pasananta, Angel k´aya tutamanta rinanchiq tiyan mask´aq Robertotaqa nerqa.

Anchatapuni yupaychani qankunata kunan ch´isi jamusqaykichaqta, k´aya tutamanta risun Robertoyta mask´aq, allin ch´isi kachum qankunapaq wauqemasis. Allin ch´isi Angel, allin ch´isi Juana,amaña waqaychu, k´aya wawayqui kaypiña kanqa ñinku tata Benituwan y tata Ciriluwanqa, chayta ñispataq kachaykakapunku wasinkumanqa.

Ña ch´isiña Robertoqa kutirin,makinta oqharin y jinapitaq ulalataqa rikhun, mana ulala t´ikataqa kacharisqachu, sayariyta munan y mana atinchu,ñintaq chaypi sapallan, chakiy nanawachqan phirirparikunichá, imanasaqtaqri ñin, mana kunanqa nipi kanchu yanapanawankupaq, tatay machk´awasanchá. Chayta ñispaqa wateqmanta sayariy munan, manallataq atinchu y waqarikuntaq, manchikuni k´ala laqha kachqan y ulala t´ikatataq manapuni kacharinchu, jinapeqa waqarikuspaqa sayk´urparin y puñurparillantaq. 

K´ayantin p´unchayqa iskaynin wiraquchasqa laqhallaraq kachqaqtin tata Angelpata wasin punkupiña suyasarqanku, qhaparinkutaq Angel, Angel kaypiña kachqayku. Tata Angeltaq rimarimun, kay lloqsimusqaniña, tumpa chirimusqan kay ponchoyta churaykukusaq.

Tata Angelqa ña lloqsimuspaqa ñin, wauqemasis imawan junt´apusaykichiq qankuna ñoqaykuwan kachqaykichaqta kay llakiyniykupi, usqay thaskirina kachun, rina kanqa yachay wasiman, chaymanqa Robertoyqa rinqapuni.

K´ayantinqa ña p´unchay patapiña kachqaqtin Robertoqa richcharillantaq, kuyuyta munan  manapunitaq atinchu, yarqhaytaq, ch´aquiytaq wanchichkarqa,imanasaqtaqri ñin, mana sayariy atinichu, qhaparintaq pipis uyarinanpaq, ¡mana nipi tiyan ñampi yanapariwaychis!, manataq nipi uyarirqachu, juktawan qhaparerqa, ¡pillapis yanapariwaychiq!, manallataq nipi uyarimorqachu.

Chaykamaqa kimsantin wiraqhochasqa jatum llaqtamanqa thamanku usqayllata, ch´aqwarispataq paykunaga ñantaqa rinku,chay ñan kachqanmantaqa Robertoqa mana ancha karupichu karqa, manataq Robertoqa uyarinchu kimsantin tatastaqa ñanta pasaqtaqa.

Tata Angelkunaqa chayankupacha yachay wasimanqa. Suyarinkutaq  Yachacheqwan, Umalliqwam ima  yaykunankuta yachay wasiman. Ñaupaqtaqa chayamunku Yachachiq, kimsantin tatas qayllaykunku ñispa, sumaq p´unchay tatay. Yachachiqtaq kutichin, sumaq p´unchay. Manapuni tarinkichiq Robertota?, tapun Yachachiqqa. Mana tatay, ñin tata Angelqa, wawayqa manapuni chayamunchu wasiymanqa, ancha llakichqa chaymanta kachqayku. Yachachiqqa nerqa, riqhurimonqapuni, tumpitata suyarina Umalliq chayaykamunqaña paywan tantakusunchiq. Juk ratunmanqa Umalliqqa chayamun. Sumaq punchay tatay ñerqanku, Umalliqtaq sumaq p´unchay ñispa kutichin, qhepantataq tapun kimsantin wiraqhochastaqa, ñoqatachu suyasqawankichiq; Jinapitaq Yachachiqqa chimpaykum Umalliqmanqa. Ari tata Umalliq, juk llaquiywan kay tatakuna jamunku yachay wasiman rimarin Yachachiqqa.

Tata Angeltaq chimpaykuytawanqa ñin, khespichiway Tata Umalliq, ñoqaykoqa ancha llakichqaspuni rikhukuyku, qaynamanta pacha mana lluqallay chayanchu wasiyman, chayrayku jamuchkarqayku qampaman yanaparinawaykupay, qanqa Tatay sumaq yachayniyuq kanki.

Umalliqqa t´ukurin juk ratuta, puriykachan  jaqaytataq y kaytataq makisnin wasaman churayukuytawan, ñintaq, wiraqochas ñoqapis ancha llakisqa kachqani mana lluqallituyki wasiykiman chayapusqanmanta, mana chayqa allinchu, suyana kachqan kunantawan, mana k´ayakama riqhurimunqa chayqa, risunchiq Policia nisqaman yachachiq paykunaman wawayki chinkachqanta kay yachay wasimanta. Chayta suyasqayku Tata Umalliq nerqa Tata Angelqa, chayta uyarispataq Umalliqqa kuticherqa allillanta ripuychiq, tapurikuychaqpuni waqemasiykichaqta manachus riqhunkuman karqa lloqallituykita.

Chaykamaqa Robertoqa wateqmanta rich´arillantaq parlarintaq ñispa, mana kunankama nipi riqhurimunchu, kay chakiytaq ancha nanaykusqawan, wateqmantataq qhaparillantaq,¡ Pillapis yanaparihuaychiq!, ¡Pillapis yanapariwaychis!, nipitaq uyarimunchu, wayralla muyuykachaspa, muyuykachaspa chinkarin, mana ni ima ruway atispaqa waqallantaq sayk´unankama, ruphaytaq sinchipuni kachkarqa, simin Robertoqtaqa k´alataña ch´akiykorqa. Jinapis ulalamantaqa mana kacharikorqachu makillampipuni jap´ichkarqa, manaña ni kallpitampis karqañachu, simin ch´akiymantaqa k´alataña ch´eqtakapurqa, yarqhaytaq wanchillaskarqataq, jina kachqaspalla wichu´rkapullantaq, yuyaynintataq chinkachikaporqa.

Kimsa p´unchayña karqa Robertitu chinkachqanmantaqa, manataq Tata Angelqa chi´sisninqa puñuqñachu, Mama Juanawanqa waqarikuq kanku wawanmantaqa. sapa sut´iyay Tata Ciriluwan y Tata Benituwanqa kachaykukuq kanku mask´aq lloqallitutaqa y ch´isiyaykuytañataq kutimpuq kanku wasinkumanqa.

Jinapeqa juk p´unchayqa ña wateqmanta ripusaqtinkuñaqa Florencioqa rikhuriykamun k´ala sayk´usqa qhaparispa Tatay, Tatay,ñoqa ch´isi mosqoyniypi riqhuni Robertota, pay jaqay Urqu patapi kachqarqa, chaypi ulalas jatum pinkapi tiyan, qanimpamantaña Robertoqa qhawaykachasarqa chaypi ichas kunitan kachqanman.

Tata Angelqa chayta uyarispaqa nerqa, kunankamaqa mana chaypichu kachqanman. Chayta uyarispaqa Tata Ciriluqa ñin, Angel ñoqanchisqa rina kachsqan chay urquman, Florencio pusawasunchiq chaykama. Ari Tata Angel rinanchiq tiyan kutichin Florencioqa, usqay rina ñoqa pusasayquichis.

Mama Juanataq ñin, ari Angel, mana nimaypi tarinchaqchu wawanchaqta, waleq kanman qhawarqamunaykichiq, ichas ima pasanman karqa.

Chayta uyarispaqa Tata Angelqa punchun churaykukuytawanqa jukllata thaskirin, qhepantataq waquin Tatasqa Florenciowan imaqa usqayllata kachaykukunku urqu cheqanta. Ña juk ratu purisqankumantaqa, Florencioqa ñin, kayninta Tatay, jaqay patapa juk ulala kaschkarqa, kunan manaña chaypichu, Robertupuni urqhunman karqa.

Tata Angeltaq nerqa, lluk´ana tiyan usqayllata jaqay patakama. Ña sumaq patapiña kaspaqa Florencioqa khaparin, Tata Angel, Tata Angel, jaqaypi kachqan Roberto,pampapi wich´ureasqan, Tata Angeltaq kutichin, ari riqhuniña wawayta.

Chayta ñispataq jukllata chimpaykun Robertitumanqa, makisninwan uqharin wawantaqa, ñintaq waway, waway imarayku jamurqanki kay kama. Robertitutaq wañusqajina Tatampata makisninpi kachkarqa. Tata Angelqa chayta rikhuspaqa qhaparin sinchita, waway, waway, rich´ariy, mamayki suyasqasunki wasinchaqpi, manapunitaq wawan kutiriqtinqa, Tata Angelqa ñin, mana kutirinchu waway imanasaqtaqri nispa tapukorqa. Wañusqa jinaqa nerqa.

Piskunachus rirqanku urqumanqa t´ukuspalla qhawachkarqanku, paykunapis mana yacharqankuchu imatachus ruwayta, waqayninku ñawisnikumanta t´uqyamurqa.

Tumpata kutirispa yuyayninman Tata Angelqa ñin, wauqemasis  Robertuy mana sina kutirinmanñachu, jaku ripuna kachun. Ari Angel ñoqa mana wmachakuy atinichu, imaynata wasiykiman chayaykusunchiq, imata nisunchaq warmiykiman, ñispa kutichin Tata Benituqa.

Chayta uyarispaqa Tata Angelqa t´ukurin, wawantataq makisnillampipuni jap´iykachasarqa, ñawisninmantataq waqay t´uqyamun, chaypitaq umanta alaqpachaman uqharispaqa Jatun Tatanchaqtaqa nerqa, Tatay kutichipuway wawaytaqa, ama apakapuychu, mana astawan wawasniy kanchu, manaña kausay ñoqapis munanichu. Ajina waqarikusaqtenqa Robertuqa ñawisnin kicharin tumpata ñintaq, Tatay, Tatay, yakuta jaywariway ch´aquiyman wañusqaniña, chayta uyariytawanqa k´ala waqemasisqa anchata kusirikurqanku.

Thaskiy Florencio, usqayta riy yakuman, phawarispa rinayki tiyan, nerqa Tatanqa. Ari Tatay kunitan kutimusaq ñispa kuticherqa Florencioqa.

Ña Florenciu urqumanta jurayk´usaqtinqa, ulala t´ikamantaqa ch´uwa yaku p´utumurqa, chayta riqhuspaqa, piskunachus kasarqanku chaypiqa mana umallikuy atinkuchu, qhawanarikullarqanku, t´ukurinku, parlarikuspataq tapunarikunku, maymantachus chay ch´uwa yaku lloqsimuchqanta.

Uqtawan Robertuqa ñin, Tatay, Tatay yaku uqyay munani, chayta uyarispaqa Tata Angelqa, puñuymanta richarinmampis jinaqa makinwan oqharin chay ch´uwa yakuta uqyachintaq wawantaqa. Chay ch´ua yaku uqyaspaqa Robertuqa kutiriy qallarin y ulala t´ikataq ch´aquipun kikinpi pisiman, pisi.

Chay p´unchaymanta pachaqa, ch´ua yakuqa juraykamullasqanpuni urqumantaqa, rintaq juk lark´anta watantinta qarpaspa chaqrasta. Sapa watataq k´ala runas, warmis y wawas K´ara K´ara nisqa llaqtitamantaqa, wakichikunku ch´allaq rinankupaq, apanku miqhunatawan, ch´akiytawan, ña lakhayamusaqtiqñaqa, jula julanisnin phukurinkutaq, takirikunku, tusurikunkutaq, tususpallapunitaq jurak´aykamunku urqumantaqa sumaq kusisqas, mañarikuspa Pachamamamantaqa, sumaq wata kananta, chaqrasninku sumaq poqonanta.     

 *Carlos León es Abogado y cuentista.